ĆWICZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ

 różnicowanie dźwięków:

- wysłuchiwanie i różnicowanie dźwięków dochodzących z najbliższego otoczenia i ich lokalizacja;
- różnicowanie i rozpoznawanie głosów przyrody oraz odgłosów wydawanych przez różne przedmioty codziennego użytku i dźwięków wydawanych przez instrumenty perkusyjne;
- rozpoznawanie głosów wydawanych przez zwierzęta ( słuchanie nagranych głosów
z magnetofonu bądź z komputera),
- rozpoznawanie głosów wydawanych przez pojazdy,
- rozpoznawanie głosów wydawanych przez przedmioty np. zegar, darcie papieru, kapanie wody z kranu itp. ( pomoc: zestaw obrazków wraz z kasetą magnetofonową „Słucham i mówię”),
- wskazywanie źródła dźwięku,
- rozpoznawanie melodii znanych piosenek;
- określenie właściwości dźwięków: wysokie-niskie, długie-krótkie, pojedyncze-kilka.
- czas trwania sygnału akustycznego (długo-krótko,)
- ilość nadawanych sygnałów dźwiękowych,
- tempo nadawanego sygnału (szybko-wolno),
- natężenie dźwięku ( głośno – cicho),
- częstotliwość ( wysoko-nisko),
- ćwiczenia słuchowe „Dźwięki wokół nas"
- ćwiczenia słuchowe „Słucham i mówię”

 odtwarzanie dźwięków:

- odtwarzanie gry na instrumentach perkusyjnych, np.: dwa razy bębenek, jeden raz trąbka, trzy razy bębenek;
- odtwarzanie dźwięków na różnych instrumentach;
- odtwarzanie dźwięków podanych bezpośrednio przez symbolizujące je nazwy: dzyń-puknięcie pałeczką w dzwonek;
- odtwarzanie rytmu zgodnie z układem przestrzennym;
- zabawy ze śpiewem, klaskaniem.

 ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej:

- wyodrębnianie głosek z wyrazów: w nagłosie, śródgłosie i wygłosie;
- reagowanie sygnałem na określoną głoskę;
- segregowanie obrazków wg głoski pierwszej, ostatniej, trzeciej, drugiej, itd.;
- tworzenie sylab z określoną samogłoską, np. a-at; próby budowania wyrazów z daną sylabą, np. at- Beata;
- wymyślanie wyrazów zaczynających się określoną głoską;
- zabawa” Co słyszysz?”;
- podawanie liczby głosek w wyrazie(analiza);
- podanie głoski ze względu na jej lokalizację: pierwsza, druga, ostatnia (wyodrębnianie);
- podawanie liczby sylab w wyrazie (analiza);
- śpiewanie piosenek sylabami;
- podawanie sylaby ze względu na jej lokalizację (wyodrębnianie);
- tworzenie wyrazów do podanej sylaby;
- zabawy sylabami: loteryjki sylabowe, domina sylabowe;
- wyszukiwanie wyrazów, przedmiotów, które kończą się podaną sylabą;
- dobieranie par wyrazów, których nazwy się rymują;
- segregowanie obrazków wg wzrastającej liczby sylab (malejącej, jednakowej);
- podział lub synteza wyrazu: sylabowa, głoskowa;
- podział wyrazów na sylaby ( wyrazy ze wzrastającą liczbą sylab), np. ul, oko, woda;
- kończenie wyrazów dwusylabowych w oparciu o obrazki, np. bu-ty;
- różnicowanie (dźwięczności) głosek, sylab podobnych dźwiękowo;
- rozpoznawanie danej spółgłoski w wyrazie (na początku, w środku, na końcu);
- różnicowanie sylab podobnych;
- ćwiczenia słuchu fonematycznego na podstawie obrazków;
- różnicowanie głosek opozycyjnych;
- różnicowanie głosek na podstawie dwóch wyrazów różniących się jedną głoską;
- rozpoznawanie samogłosek w wyrazie, ustalanie miejsca danej samogłoski w wyrazie;
- podział zdań na wyrazy, przeliczanie słów,
- wzajemne rozpoznawanie swoich głosów –"Czyj to głos",
- odtwarzanie rytmu przy pomocy stukania, klaskania, układania klocków z różnicą w tempie i sile uderzeń,
- odtwarzanie rytmu na podstawie podanych przez nauczyciela schematów (rysunkowych lub klockowych),
- odtwarzanie natężenia, barwy i rytmu przy użyciu instrumentów muzycznych,
- rozpoznawanie, naśladowanie głosu zwierząt i ptaków,
- rozpoznawanie głosów środowiska (np. pociągu, samochodu) i przyrody (deszcz, wiatr, morze), różnicowanie dźwięków z najbliższego otoczenia,
- porównywanie siły dźwięku, czy jego źródło się oddala czy przybliża,
- różnicowanie dźwięków wyższych i niższych, powtarzanie sylab bezsensownych, np. pas - gos       bos - gos        pom - kom        rek - bek   lik - mik.

ĆWICZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ, SŁUCHOWO-WZROKOWEJ

rozróżnianie głoski w nagłosie i wygłosie

- rozpoznawanie pierwszej i ostatniej głoski w wyrazie podanym przez nauczyciela,
- zabawa w ciąg słów - jedno słowo zaczyna się na ostatnią literę poprzedniego,
zagadki
- wyszukiwanie w pomieszczeniu, na obrazku wyrazów na określoną głoskę,
- segregowanie obrazków wg określonej głoski w nagłosie lub wygłosie,

lokalizacja głoski w wyrazie

- wskazujemy obrazek - mówimy nazwę opuszczając jedną głoskę - dziecko znajduje jaką
- zabawa „gdzie ukryła się literka?” - podajemy wyraz - dziecko odpowiada czy dana - - głoska jest na początku, w środku czy na końcu.


analiza słuchowa wyrazów 3,4 lub 5 literowych

- połączenie rysunków z daną budową dźwiękową z podanym schematem,
- wyszukiwanie na obrazku wyrazów 5 głoskowych lub 3,4 głoskowych,
- wycinanie i naklejanie obrazków w odpowiedniej ramce zgodnie z liczbą głosek w ich nazwach,
- wskazywanie na zbudowanym modelu wyrazu miejsca podanej głoski,
- wymienianie głoski na podstawie zbudowanego modelu wg jej miejsca w wyrazie.

synteza słuchowa wyrazów 3, 4, 5 głoskowych

- tworzenie nowych słów przez syntezę pierwszych głosek z nazw rysunków,
- tworzenie wyrazów z głosek podanych przez nauczyciela,
- tworzenie nowego wyrazu przez dodanie jednej głoski do wyrazu poprzedniego,
- tworzenie wyrazów przez dodanie głoski w nagłosie do innego wyrazu.

analiza i synteza wyrazowa zdań

- dzielenie zdań na wyrazy, liczenie wyrazów.
- rozwijanie zdań.
- układanie zdań do obrazków.
- wyodrębnianie wyrazu ze zdania, konstruowanie zdania z danym wyrazem.
- układanie zdań o podanej liczbie wyrazów.

budowa sylabowa wyrazów

- wymawianie wyrazów sylabami, zwracanie uwagi na obecność samogłoski w każdej sylabie,
- zabawa w kończenie słów  - prowadzący podaje sylabę, uczeń dodaje swoją i mówi jaki powstał wyraz,
- dopasowanie schematu sylabowego do odpowiednich obrazków,
- wyszukiwanie przedmiotów, obrazków na daną sylabę,
- segregowanie obrazków wg liczby sylab, wg takiej samej pierwszej lub ostatniej sylaby,
- zabawa „szukamy sylaby” - nauczyciel podaje wolno wyraz, dziecko  odpowiada czy i w jakim miejscu w wyrazie jest dana sylaba,
- analiza sylabowa wyrazu podanego przez nauczyciela, określanie ilości sylab, wystukiwanie, wyklaskiwanie sylab,
- synteza sylab w wyrazy- nauczyciel podaje wolno sylaby, uczeń mówi jakie powstanie z nich słowo.
- dzielenie wyrazów na sylaby, liczenie sylab.
- tworzenie wyrazów z sylab.
- wyszukiwanie podanych sylab w różnych wyrazach.
- wydzielanie sylab środkowych w wyrazach trzysylabowych.
- tworzenie wyrazów przez dodawanie sylab początkowych do znanych sylab końcowych.
- tworzenie wyrazów rozpoczynających się końcową sylabą wyrazu poprzedniego.
- rozwiązywanie rebusów obrazkowych.


analiza i synteza głoskowa wyrazów

- słuchowe wyodrębnianie głoski początkowej w dowolnym wyrazie.
- tworzenie wyrazów na podstawie podanej głoski początkowej.
- podawanie wyrazów kończących się daną głoską.
- określanie miejsca danej głoski w wyrazach dłuższych.
- podawanie głoski wg wskazanego miejsca.
- tworzenie wyrazów przez dodanie początkowej głoski (as – las).
- układanie nowych wyrazów z pierwszych głosek podanych wyrazów.
- układanie „łańcuszka” wyrazów wg głoski w nagłosie i wygłosie (rok – kot – tama).


ćwiczenie czytania sylab i wyrazów

- czytanie sylab i łączenie ich z sylabami w nowe wyrazy.
- tworzenie wyrazów dwusylabowych przez łączenie sylab otwartych ze stałą pierwszą sylabą (ma – ma, ma – pa, ma – ta).
- tworzenie wyrazów dwusylabowych przez łączenie sylab otwartych ze stałą sylabą końcową (wa – ta, la – ta).
- przekształcanie wyrazów jednosylabowych w wyrazy dwu- i więcej sylabowe.
- czytanie wyrazów i segregowanie wg liczby sylab.

czytanie pojedynczych wyrazów

- układanie zdań z pojedynczych wyrazów.

czytanie tekstów

- czytanie całościowe zdań i krótkich tekstów.
- porządkowanie zdań opisujących akcję całego obrazka.
- porządkowanie zdań bez pomocy ilustracji.
głośne czytanie przez nauczyciela zdań - określanie przez dziecko liczby wyrazów w zdaniu, powtarzanie wyrazów, krótkich zdań (ćwiczenie pamięci słuchowej),
- etykietowanie obrazków całym podpisem (po wcześniejszej dokładnej analizie i syntezie słuchowej danych wyrazów),
- pisanie ze słuchu - zaczynamy od słów prostych, złożonych, z sylab otwartych, stopniowo wprowadzając wyrazy z sylabami mieszanymi, zbiegi spółgłosek.


ćwiczenia słuchu fonematycznego

 - łączenie w pary obrazków, których nazwy łączą się zbiegiem głosek, np.: mak-kot,itp., (domino obrazkowe);
- różnicowanie wyrazów;
- różnicowanie głosek;
- różnicowanie dźwięków mowy ze wspomaganiem za pomocą gestów rąk;
 - zabawa w różnicowaniu głosek w wyrazach - zadaniem dziecka jest grupowanie przedmiotów, obrazków według grup z danej głoski;
- różnicowanie słów i sylab podobnie brzmiących lub o podobnym brzmieniu, np.: wskazywanie przez dziecko obrazków po usłyszeniu ich nazwy (bucik-budzik);
 - różnicowanie w wyrazach głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych (segregowanie obrazków).
- wskazywanie obrazków, którego nazwa zaczyna się na dana literę,
- wymyślanie przez dziecko wyrazów zaczynających się podanym dźwiękiem,
- loteryjki wyrazowe,
- rozwiązywanie zagadek odbieranych słuchowo,
- dobieranie rymujących się nazw obrazków,
- rozsypanki wyrazowe.

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE FUNKCJE SŁUCHOWE


Gdzie mieszka zegarmistrz
W pomieszczeniu ukryty jest zegar. Dzieci kierując się słuchem starają się go odszukać. Wygrywa dziecko, które pierwsze odnajdzie zegar. Odmianą zabawy jest poszukiwanie zegarka przez jedno wybrane dziecko.

Gdzie jest kotek
Dzieci siedzą w kole. Jedno z nich wychodzi z pomieszczenia. Z pośród pozostałych jedno naśladuje miauczenie kota. Wszystkie zasłaniają twarz rękami. Dziecko powraca do pomieszczenia. Kierując się słuchem odgaduje, kto miauczy.

Skrzypnięcie drzwi
W pokoju znajduje się jedno z dzieci odwrócone plecami do drzwi i opiekun. Pozostałe dzieci wchodzą do sali w różnych odstępach czasu / około 5-10 s/. Starają się zachowywać jak najciszej. Dziecko stojące plecami do drzwi podnosi do góry rękę, gdy usłyszy jakiś szmer. Za trafne odgadnięcie dostaje punkt. Punkt otrzymuje także dziecko, które weszło do pomieszczenia i nie zostało usłyszane.

Słuchanie ciszy
Dziecko z zamkniętymi oczami stara się usłyszeć dźwięki dochodzące z sąsiedztwa i z ulicy oraz próbuje je nazwać (w domu musi panować cisza - wyłączone radio i telewizor).

Rozpoznawanie głosów zwierząt
    Rodzic naśladuje głosy zwierząt: kura, kaczka, gęś, kot, pies, krowa itp. a dziecko musi odgadnąć jakie to zwierzę. Można połączyć tę zabawę z wyszukiwaniem odpowiednich obrazków zwierząt.
 
Rozpoznawanie dźwięków z otoczenia
    Kładziemy przed dzieckiem: szeleszczący papier, dwa kubeczki : jeden pusty drugi napełniony wodą, pęk kluczy, dwie metalowe łyżeczki. Najpierw prezentujemy dziecku dźwięki: szelest papieru, przelewanie wody, brzęk kluczy, stukanie łyżeczek. Następnie dziecko odwraca się do nas plecami, a my podajemy jeden dźwięk i pytamy co słyszało?
Gdy ćwiczenie okaże się łatwe dla dziecka prezentujemy dwa dźwięki a potem trzy pytając o ich kolejność.
 
Rozpoznawanie dźwięków wysokich i niskich
Do tej zabawy potrzebny jest instrument, dzięki któremu uzyskamy dźwięki niskie i wysokie (np. pianino, flet, cymbałki), jeżeli takowego nie ma: nasz głos oraz zabawka np: samolot (można go wcześniej złożyć z kartki papieru lub narysować).
Kiedy gramy lub wydajemy wysoki głos - samolot leci wysoko, gdy głos jest niski - samolot leci nisko. My tworzymy dźwięki - dziecko naśladuje lot samolotu.

Różnicowanie rytmu
    W tej zabawie dziecko stara się dokładnie powtórzyć rytm podany przez rodzica. Możemy go wyklaskać, wytupać, wystukać ołówkiem o blat stołu. Zaczynamy od łatwego ciągu dźwięków. Wystukujemy następujący rytm:
 
o    o    o - przerwy pomiędzy elementami są jednakowe
oo        o - pomiędzy drugim a trzecim elementem dłuższa przerwa
o    oo       -pomiędzy pierwszym i drugim elementem dłuższa przerwa
oo    oo       - itd.
 
Rozpoznawanie melodii
Do kolejnej zabawy musimy ustalić jakie piosenki zna nasze dziecko i my. Rodzic nuci melodię piosenki a dziecko rozpoznaje i stara się zaśpiewać jej fragment.
 
Liczenie dźwięków
Potrzebny nam będzie bębenek lub ołówek, którym będziemy uderzać o blat stołu, a dla dziecka małe klocki. Zadaniem dziecka jest liczenie dźwięków które wydajemy i układanie odpowiedniej ilości klocków.
Początkowo prezentujemy: jedno uderzenie w bębenek i kładziemy jeden klocek, potem dwa uderzenia i dziecko kładzie tyle klocków ile dźwięków usłyszało i liczy je. Następnie wykonujemy te same czynności tylko dziecko odwraca się do nas tyłem i stopniowo zwiększamy ilość dźwięków.

ĆWICZENIA PERCEPCJI DŹWIĘKÓW NIEWERBALNYCH

Rozpoznawanie dźwięków wydawanych przez różne przedmioty.
Gromadzimy drobne przedmioty, które będą źródłem dźwięku, np.: klucz, drewniany klocek, gumkę, kostkę do gry. Dzieci sprawdzają, jakie dźwięki mogą wydawać te przedmioty podczas uderzania o ławkę. Później uczniowie kolejno zasłaniają oczy i rozpoznają dźwięki wydawane podczas manipulacji zgromadzonymi przedmiotami.

Rozpoznawanie głosów zwierząt.
Odtwarzamy nagrania głosów zwierząt i kojarzymy je z ilustracjami. Następnie ponownie odtwarzamy nagranie, a dzieci dobierają obrazek do usłyszanego głosu i nazywają zwierzę.

Różnicowanie dźwięków instrumentów.
Ćwiczenie przeprowadzamy analogicznie do poprzedniego, wykorzystując instrumenty perkusyjne.

Odtwarzanie rytmu ilustrowanego układem przestrzennym
W wersji łatwiejszej umożliwiamy dziecku korzystanie ze spostrzeżeń wzrokowych. Uczeń widzi wykonywany przez nas ruch i układ klocków powiązany z rytmem. Następnie sam odtwarza rytm.
W wersji trudniejszej dziecko tylko wystukuje rytmy, których obraz graficzny został zamieszczony na planszy.

Rozpoznawanie układu przestrzennego odpowiadającego wystukanemu rytmowi
Tworzymy przed dzieckiem 2-3 różne szeregi klocków. Wystukujemy rytm zgodnie z jednym z układów, tak, aby dziecko nie widziało ruchów dłoni. Dziecko ma wskazać szereg odpowiadający usłyszanemu rytmowi.

Rozpoznawanie rytmu zgodnego z układem przestrzennym
Dziecko ma przed sobą tylko jeden układ klocków. Prowadzący ćwiczenia wystukuje kolejno różne układy dźwiękowe. Zadaniem dziecka jest rozpoznać, który z układów dźwiękowych ilustrują jego klocki.

Odtwarzanie w układzie przestrzennym wystukanego rytmu
Nauczyciel wystukuje określony rytm, w ten sposób, aby dziecko nie widziało ruchów ręki. Uczeń układa klocki, odpowiednio do tego rytmu.

Wystukiwanie rytmu wg podanego układu przestrzennego
Tworzymy z dzieckiem układ klocków, lub przygotowujemy wzór graficzny na planszy. Dziecko wystukuje rytm wg wzoru. Następnie zasłaniamy wzór i prosimy o powtórzenie rytmu z pamięci.

Graficzne odtwarzanie wystukanego rytmu
Nauczyciel wystukuje określony rytm za przesłoną. Uczeń odtwarza odpowiedni układ na rysunku /np.: w postaci kropek, kresek, kółek/.

Układanie zdań do ilustracji i rozdzielanie ich na wyrazy
Ukazujemy dziecku obrazek i prosimy o ułożenie zdania. Jeśli dziecko ma trudności z wykonaniem polecenia, zadajemy pytanie dotyczące tego, co jest na obrazku. Wypowiadamy zdanie ułożone przez dziecko rozdzielając je na wyrazy. Każdy wyraz ilustrujemy żetonem i polecamy je policzyć. Stopniowo coraz mniej pomagamy dziecku. W grupie dzieci jedno układa zdanie. Następnie wymawia pierwszy wyraz i przekazuje obrazek następnemu. Dalej każde dziecko mówi po jednym następnym wyrazie. Na koniec podają liczbę wyrazów.

Rozwijanie zdań i porównywanie liczby wyrazów w zdaniach
Mówimy dwuwyrazowe zdanie pasujące do ilustracji i układamy dwa żetony. Rozwijamy zdanie dodając po jednym wyrazie i dokładamy żetony. Na koniec dziecko oblicza ile było wyrazów w każdym zdaniu. Następnie dziecko samo rozwija zdanie i porównuje liczbę wyrazów.

Dzielenie wyrazów na sylaby z jednoczesnym stukaniem w rytm wypowiadanych sylab
Nauczyciel pokazuje dziecku kolejno obrazki, dzieli nazwy przedstawionych na nich przedmiotów stukając w rytm wypowiadanych sylab. Dziecko początkowo powtarza próby, później pracuje samodzielnie.

Liczenie sylab
Na kartonikach wypisujemy liczby 1, 2, 3, 4 i rysujemy pod nimi tyle kropek ile pokazuje liczba. Dziecko otrzymuje obrazek, mówi sylabami nazwę przedstawionego przedmiotu. Przy wymawianiu każdej sylaby dotyka kolejno liczb na kartonikach. Pozostawia obrazek pod tą liczbą, przy której wymówiło ostatnia sylabę.
Porównywanie liczby sylab
Każde z dzieci otrzymuje po jednym obrazku. Dzielą nazwę przedmiotu na sylaby, ilustrując liczbę sylab żetonami. Następnie porównują liczbę sylab.


Kończenie i zaczynanie wyrazów dwusylabowych
Przygotowujemy zestaw obrazków przedstawiających przedmioty, których nazwy są dwusylabowe. Nauczyciel demonstruje obrazek wypowiadając pierwszą sylabę nazwy zilustrowanego przedmiotu, a dziecko kończy wyraz dodając drugą sylabę. Następnie dziecko mówi pierwszą sylabę, a dorosły lub inne dziecko kończy wyraz.

Tworzenie wyrazów rozpoczynających się od podanej sylaby
Zadanie polega na odgadnięciu nazwy obrazka na podstawie podanej sylaby początkowej. Nauczyciel wybiera z zestawu po jednym obrazku i wypowiada pierwszą sylabę nazwy przedstawionego na obrazku przedmiotu. Dziecko odgaduje wyraz. Jeśli ma trudności, to dorosły opisuje dany przedmiot stopniowo coraz bardziej dokładnie.

Wyszukiwanie wyrazów rozpoczynających się taką samą sylabą
Przygotowujemy kartoniki lub grę planszową z ilustracjami. W zestawie znajdują się po dwa obrazki, których nazwy mają taką samą sylabę w nagłosie. Dziecko rozkłada kartoniki obrazkami do góry, a następnie dobiera je w pary. W innej wersji kartoniki leżą obrazkami do dołu, dziecko odkrywa po dwa obrazki. Jeśli sylaby w nagłosie są takie same, zabiera je. Jeśli są różne, ponownie zakrywa obrazki, zapamiętując ich położenie. Grę kontynuuje następny uczeń. Zestaw ten może posłużyć również do gry w „Czarnego Piotrusia”. Ćwiczenie prowadzimy również 3 w postaci gry planszowej.
Zestaw par wyrazów mających takie same sylaby w nagłosie:
agrest, ananas,
balon, basen,
buda, buty,
cebula, cerata,
czereśnia, czekolada,
domy, doniczka,
emu, ekierka,
fotel, foka,
guma, guzik,
hamak, haki,
jeże, jeżyny,
korale, korona,
leżak, lejek,
łopata, łosie,
makaron, makówki,
naleśniki, naparstek,
oko, osa,
pajac, parasol,
rogal, rower,
samolot, sanie,
szachy, szafa,
torba, tornister,
ule, ulica,
waga, waza,
zegar, zeszyt,
żyletka, żyrafa.

Wyszukiwanie wyrazów kończących się taką samą sylabą.
Ćwiczenie prowadzimy tak samo jak poprzednie.
Zestaw par wyrazów mających takie same sylaby w wygłosie: śruby, żaby, świeca, tablica, klucze, znicze, kokarda, szuflada, noga, waga, słoje, tramwaje, klamka, szpulka, korale, parasole, korona, wanna, lampa, mapa, kosa, kasa, kapelusze, nosze, krata, rakieta, arbuzy, kozy, jeże, noże.

Sztafeta sylabowa
Przygotowujemy zestaw ilustracji przedstawiających przedmioty o wielosylabowych nazwach. Zadanie polega na tym, że każdą kolejną sylabę wyrazu wypowiada inne dziecko, jednocześnie przekazując kartonik z obrazkiem następnemu.

Rozpoznawane w wyrazie określonej sylaby i ustalanie miejsca jej położenia
Nauczyciel rozkłada obrazki. W nazwach zilustrowanych przedmiotów powtarza się określona sylaba. Prowadzący wypowiada nazwę i pyta, czy dana sylaba jest w wyrazie, i na którym miejscu /na początku, w środku, na końcu/.
Dziecko udziela odpowiedzi i układa obrazki w trzech kolumnach.
Zestaw wyrazów:
ba   bazie, balon, zabawa, rabata, żaba, trąba,
ce    cebula, cerata, ocena, rycerze, słońce, serce,
da    dachy, data, kalendarze, medale, szpada, kreda,
do    domy, domino, pomidory, żyrandole, gniazdo, udo,
dy    dywan, dymy, indyki, badyle, kokardy, szuflady,
ga    gazeta, garaż, zegarek, rogalik, flaga, waga,
ka    kapusta, kapelusz, makaron, rękawica, klamka, kredka,
ko    komin, koszyk, podkowa, czekolada, jajko, łóżko,
le     leki, lejek, telefon, talerze, lale, motyle,
lo    lody, lokomotywa, kalosze, piloci, molo, kilo,
ła    łapa, łata, sałata, pałace, jodła, mała,
ło    łopata, łosie, podłoga, kołowrotek, koło, berło,
ma   maki, makaron, pomarańcze, armata, rama, brama,
pa    pajac, pająk, zapasy, zapałki, lampa, małpa,
wa   waga, waza, bałwany, krawaty, sowa, podkowa,
ry    ryba, rycerz, kukurydza, kaloryfer, okulary, zegary,

Układanie nowych wyrazów z wybranych sylab innych wyrazów
Uczeń nazywa dwie kolejne ilustracje. Wybrzmiewa sylabę znajdującą się na początku /lub na końcu/ nazwy każdego z przedmiotów znajdujących się na ilustracji. Układa z nich nowy wyraz, który jest nazwą obrazka umieszczonego z boku.
Zestaw wyrazów:
lala, mapa, lama                                      żaby, szelki, byki  
mewa, taca, meta                                     mapa, kasy, pasy
kosa, cena, koce                                       jajko, słońce, koce
nosze, raki, nora                                      sowa, narta, wata
sala, łapa, taca, sałata                                 koło, łapa, wata, łopata
tama, leki, rzeka, talerze                            jajko, para, lale, korale
cena, buda, lala, cebula                              nogi, łata, zera, gitara
kawa, łuki, żaba, kałuża                             koce, para, krata, cerata
 
Wyszukiwanie krótkich wyrazów ukrytych w strukturze dłuższych wyrazów
Do ćwiczenia przygotowujemy kartoniki z obrazkami. Dziecko dobiera je parami, np.:
kosz - koszula              mak - makaron
słoń - słońce                kosa - osa
tor - torba                    pisanki - sanki
ręka - rękawiczka        kłódka - łódka
kot - kotlet                   zlew - lew
lis - listek                     goździk - dzik
ser - serce                   hamak - mak

Wybieranie obrazków, których nazwy rozpoczynają się od podanej głoski
Dziecko otrzymuje zestaw obrazków, z których część przedstawia przedmioty o nazwach rozpoczynających się tą głoską, którą ma rozpoznawać i kartonik z odpowiednią literą. Po wypowiedzeniu nazwy obrazka, dziecko ustala, czy na początku słychać daną głoskę. Jeśli tak, kładzie obrazek pod literą.
Ćwiczenie można przeprowadzić w formie zabawy. Rysujemy szafę /lodówkę, spiżarnię/, obok każdej półki umieszczamy inną literę. Uczeń nazywa przedmiot, ustala jaką głoskę słyszy w nagłosie i rozmieszcza obrazki na półkach obok odpowiednich liter.
W pierwszej kolejności ćwiczymy rozpoznawanie samogłosek, następnie spółgłosek w sąsiedztwie samogłosek, na koniec spółgłosek w zbitce spółgłoskowej. Spółgłoski nie mogą być wymawiane sylabicznie.

Rozpoznawanie nazwy obrazka na podstawie pierwszej głoski
Rozdajemy dzieciom obrazki z przedmiotami, których nazwy rozpoczynają się innymi głoskami. Wypowiadamy głośno  głoskę. Każde z dzieci sprawdza, czy ma obrazek, którego nazwa rozpoczyna się od podanej głoski. Dziecko, które rozpozna właściwy obrazek otrzymuje kartonik z odpowiednią literą.

Dobieranie par obrazków, których nazwy rozpoczynają się taką samą głoską
Przygotowujemy dwa komplety obrazków. Jeden rozdajemy dzieciom, a drugi rozkładamy na stole tak, aby nie było widać rysunków. Dzieci kolejno odkrywają obrazki, mówią nazwę i początkową głoskę.
Jeśli mają obrazek o nazwie zaczynającej się taką samą głoską, zatrzymują go, w innym wypadku odkładają  na środek stołu.

Podawanie wyrazów rozpoczynających się od podanej głoski
Ćwiczenie to można przeprowadzić w formie zabawy.

Co kupiła mama w sklepie? Nauczyciel rozpoczyna zabawę słowami: Zgadnij co kupiła mama w sklepie, skoro nazwa towaru rozpoczyna się  głoską ... /wymienia głoskę/. Dzieci mogą wymieniać nazwy produktów, lub wykładać ilustracje produktów, których nazwy rozpoczynają się poszukiwaną głoską.

Podobnie przeprowadzamy zabawę Wraca statek z dalekiej podróży, a czym jest naładowany?, lub Chodzi Zosia po... /łące zbiera kwiatki pachnące-zgadnij jakie, skoro w ich nazwa rozpoczyna się głoską ...; ogrodzie zbiera owoce na swej drodze ...; zagrodzie widzi zwierzęta na swej drodze ... .

Wybieranie obrazków, których nazwy kończą się określoną głoską
Ćwiczenia wyodrębniania głosek w wygłosie są analogiczne do ćwiczeń polegających na różnicowaniu głosek w nagłosie.
Zestaw obrazków nie może zawierać przedmiotów, których nazwy kończą się głoskami dźwięcznymi: b, d, g, w, z, ż, ź, dz, dź oraz nosowymi.
Rozpoznawanie nazwy obrazka na podstawie ostatniej głoski
Wydzielanie ostatniej głoski z nazwy obrazka
Dobieranie par obrazków, w których nazwa drugiego rozpoczyna się taką samą głoską, jaką kończy się nazwa pierwszego
Zabawę przeprowadzamy w formie gry w domino. Między dzieci rozdzielamy obrazki. Pierwszy kartonik kładzie nauczyciel. Uczniowie ustalają jaką głoską kończy się nazwa narysowanego przedmiotu. Następnie sprawdzają kto ma obrazek, którego nazwa rozpoczyna się taką sama głoską. Przykładowy zestaw wyrazów, które można zilustrować: sałata - auto - orzeł - łańcuch - choinka.  

Rozpoznawanie samogłosek w wyrazach jednosylabowych
Przygotowujemy zestaw obrazków, których nazwy to wyrazy jednosylabowe trzyliterowe. Szczególnie starannie dobieramy wyrazy z samogłoskami nosowymi, które tylko przed szczelinowymi wymawiane są nosowo.
Informujemy dziecko jaką samogłoskę ma rozpoznawać i kładziemy kartonik z odpowiednia literą. Uczeń bierze obrazek, wymawia nazwę przedmiotu i ustala czy dana samogłoska znajduje się w nazwie. jeśli ma trudności, nauczyciel wypowiada słowo przeciągając samogłoskę.

Rozpoznawanie głosek wewnątrz wyrazów o różnej liczbie sylab
Zadaniem dziecka jest rozpoznanie określonej głoski w środku wyrazu zilustrowanego obrazkiem. Dobierając wyrazy unikamy takich, w których szukana głoska traci dźwięczność.

Różnicowanie głosek
Uczeń segreguje obrazki na dwie grupy, w zależności od tego, jaka głoska znajduje się w nazwie.

Rozpoznawanie głoski powtarzającej się w wyrazie
Przygotowujemy obrazki tak, aby w każdym wyrazie dana głoska występowała więcej niż jeden raz, kartonowe prostokąty i litery odpowiadające rozpoznawanym głoskom.  Informujemy dziecko, jaką głoskę będzie rozpoznawało. Jeśli szukana głoska występuje w nazwie więcej niż jeden raz, to uczeń ustala miejsce ich położenia i układa litery w odpowiednim miejscu na prostokącie.

Rozwiązywanie rebusów
Rebusy zawierające wyraz ul: ule, Ula, ulica, ulewa, koszula, wulkan, tulipan, okulary, kula, Julka, hulajnoga, chuligan.
Rebusy zawierające wyraz sto: stopa, stonoga, stolica, stodoła, stojak, stolarz, stolik, stołek, stołówka, stogi, stokrotka, rajstopy, miasto, ciasto, prosto.
Rebusy zawierające wyraz rak: rakieta, burak, barak, frak, wrak, brak, tatarak.
Rebusy zawierające wyraz pas: paski, pasta, pasmo, pastuszek, zapas, wypas, kompas.
Rebusy zawierające wyraz ser: serce, serdak, sernik, serwis, deser, klaser, bokser.
Rebusy zawierające wyraz las: laska, lasso, klaskać, klasa, klasówka, plaster, blask.
Rebusy zawierające wyraz lis: liski, lisy, list, listek, lista, listwa, blisko, obelisk.
Rebusy zawierające wyraz lok: blok, lokówka, lokator, blokada.
Rebusy zawierające wyraz tor: torf, tort, torty, torba, autor, motor, traktor.
Rebusy zawierające wyraz mak: makowiec, makaron, makieta, makówka, makulatura, maki, hamak, rumak, smak, œlimak.
Rebusy zawierające wyraz piec: chłopiec, czepiec, lipiec, kopiec.
Rebusy zawierające wyraz but: buty, butla, butelka.
Rebusy zawierające wyraz lew: lewy, lewkonia, zlew, ulewa, plewy.


 Źródło:
    „Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym”, D. Emiluta-Rozya, CMPPP MEN, Warszawa 1994
    „Kształtowanie świadomości fonologicznej u dzieci przedszkolnych. Zabawy z rymami”, A.Mauer, Kraków 1997r.
    „Kształtowanie świadomości fonologicznej u dzieci przedszkolnych. Analiza i synteza sylabowa i fonemowa”, A.Mauer, Kraków 1997r.
    „Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego”, I. Styczek, Warszawa 1982r.
    „Ćwiczenia słuchowe dla dzieci w wieku 1-6 lat”, opracowane na podstawie materiałów wydanych przez Suzanne Schmid-Giovanieni,
    „Rozwijanie słuchu w zabawie”, A. Lowe, Warszawa 1983r.
    internet,
    pomysły własne.


Opracowały: Ewelina Podębska, Renata Wzorek

Nasza strona wykorzystuje mechanizm plików cookies. W plikach cookies zapisujemy informacje służące do prawidłowego działania funkcjonalności strony, w celach reklamowych i statystycznych.

Akceptuję mechanizm cookies na tej stronie

EU Cookie Directive Module Information